Bizimle iletişime geç
Bilgi HanEvi

Bilgi HanEvi

Kaside Nedir? Kasidenin Bölümleri ve Yazarın Adının Geçtiği Beyit

Eğitim

28 Ağustos 2018 Salı 22:42:58

Kaside Nedir? Kasidenin Bölümleri ve Yazarın Adının Geçtiği Beyit

Kaside, genelde birini övme veya yerme amacıyla kaleme alınan edebi metinlerdir. Edebiyatımızda da genelde büyük devlet adamları ve önemli şahsiyetler adına Kaside yazılmıştır. Peki Kasidenin bölümleri nelerdir? Kasidede yazarının adını geçtiği beyit nedir, ne ad verilir? Kasideye dair tüm detayları sizler için hazırladık…

Edebiyatımızda büyük yeri olan Kaside nedir? Kaside, genelde bir insanı övmek veya yermek adına yazılan edebi metinler olarak karşımıza çıkıyor. Bu övme veya yerme çoğunlukla dönemin devlet adamları ve önemli şahsiyetlerine yönelik olarak yapılmaktadır. Divan Edebiyatı şiiri olarak kaleme alınan Kasidelerin kalıpları da çok katı ve disiplinlidir. Edebiyatımızda Kaside örneklerine kez 13. yüzyılda rastlamaktayız. Kasidelerin nazım birimi beyittir. Son beyite makta, şairin mahlasının bulunduğu beyite ise taç beyit adı verilmektedir. Ayrıca diğer beyitlere oranla daha estetik ve güzel duran beyite beyt-ül kasid adı verilmektedir.

KASİDENİN ÖZELLİKLERİ NELERDİR?

  • Kasidenin birimleri beyitlerdir. Gazel ile aynı kafiye sarmalına sahiptir. Gazel gibi Kasideler de aa,ba,ca,da,ea… şeklinde kafiyelenmektedir. Ancak kasideler, gazelden daha fazla beyite sahiptir yani daha uzundur.
  • Kasideler de genel kural En az 33 en fazla 99 beyitten oluşmasıdır. Ancak en az 33 beyit olması bağlayıcı değildir, 33 beyitten daha az olan kasidelere de rastlamaktayız.
  • Kasidenin başlangıç beyitine matla adı verilir.
  • Kasidenin bitiş beyitine makta adı verilir.
  • Kasideyi yazanın isminin yer aldığı beyit taç beyit adını almaktadır. Çoğu kasidenin sona yakın kısımlarında bulunur.
  • Kasidelerde kullanılan ölçü, divan şiiri olmalarından ötürü Aruz ölçüsüdür.
  • En ünlü kaside yazarı Nef’i‘dir.

KASİDENİN BÖLÜMLERİ VE BU BÖLÜMLERİN ÖZELLİKLERİ NELERDİR?

Kasideler 7 bölümden oluşmaktadır. Şimdi bu bölümleri sırayla detaylı şekilde inceleyelim…

1 – Nesib (Teşbib) Bölümü: Kasidenin giriş bölümü olan Nesib bölümünde kasidenin esas konusuna girilmeden önce genel bağlamda bayram, savaş, toy, mevsimler gibi konulara değinilmekle yetinilir.

2 – Girizgah Bölümü: Birinci bölümün kasideye uyumsuz yanının aksine, Girizgah bölümünde kasidenin esas konusuna giriş yapmak adına bir hazırlama yapılır ve konuya uygun giriş mahiyetinde bir bölümdür.

3 – Methiye Bölümü: Bu bölümde şairler kasidelerinde kimleri övmek veya yermek istiyorlarsa o şahsiyetlerin yaptıklarını, erdemlerini, davranışlarını ve iyi-kötü yönlerini anlatırlar. Bu bölümde büyük bir abartı ve mübalağa görülmektedir. Anlatım haliyle abartılı biçimde yapılmaktadır.

O sultan ki cism-i cihân cânıdır
Zamânın zamân-ı baharıdır

4 – Fahriye Bölümü: Kasidenin 4. bölümü olan Fahriye bölümünde şair kendisini övmeyi hak etmiştir. Bu bölümde kasidenin yazarı kendisini över. Bu bölümde de methiye bölümü gibi abartılı bir anlatım göze çarpmaktadır.

5 – Tegazzül Bölümü: Her kaside de bulunmamasına karşın Tegazzül bölümü de kasideler için önemlidir. Kasidenin yazarı, kasidenin tek düzeliğini ortadan kaldırmak adına aynı ölçü ve uyak yapısında gazeller yazarak kasidenin canlılığını korumaya çalışır. Bu gazelin yer aldığı bölüm Tegazzül bölümüdür.

6 – Taç Beyit Bölümü: Kasidenin bu bölümünde şairin mahlası yer almaktadır. Şair kendisini bu bölümde tanıtır.

7 – Dua Bölümü: Kasidenin son bölümü olan dua bölümünde kasidenin atfedildiği yüksek şahsiyet için dua edilir. Övülen şahsiyetin iyiliği için dua edilir.

KASİDENİN YAZILIŞ AMACI BAKIMINDAN NİTELİĞİ

Kasideler bir şikayet mektubu veya dilekçe olarak da değerlendirilebilir. Şair hem kasidesiyle dönemin padişahına isteğini “tatlı” bir dille iletmekte hem de hünerlerini, yeteneğini sergileyerek edebi bir metin ortaya koymaktadır.

KASİDELERİN TÜRLERİ NELERDİR?

Kasideler bir takım ölçütlere göre türlerine ayrılmaktadır. İlk olarak Nesip bölümünde işlenen konulara göre, rediflerine göre ve konularına göre kasideleri inceleyelim.

Nesip bölümünde işlenen konulara göre Kasideler: Bu türde kasideler Bahariye, Iydiye, Şitaiye, Ramazaniye ve Sayfiye olarak çeşitlenmektedir. Bahariye Bahar mevsimi, Iydiye bayramları, Şitaiye kış kasidelerini, Ramazaniye Ramazan kasidelerini ve son olarak Sayfiye ise yaz aylarını içeren kasidelerin türüdür.

Rediflerine göre Kasideler: Su Kasidesi, Gül Kasidesi ve şehir kasidesi olarak İstanbul Kasidesi de mevcuttur. En ünlüsü Su Kasidesidir.

Son Olarak Konularına göre Kasideler: Tevhid kasideleri, Allah’ın varlığını ve birliğini anlatan, öğütleyen kasidelerdir. Münacaat ise Allah’a yakarma kasideleridir. Naat peygamberimiz Hz. Muhammed (Sav) ve büyük din adamlarının hayatlarını aktarmak için yazılan kasidelerdir. Methiye dönemin önemli şahsiyetlerini öven kasidelerdir. Mersiye ise sevilen kişinin ölümünün ardından ortaya çıkan acıyı ve hüznü aktaran kasidelerdir. Son olarak Hicviye kasideleri herhangi bir kişinin yerilmesi için yazılan acımasız ve abartılı bir dille kaleme alınan kasidelerdir. Hicviyenin en büyük örneklerini Nef’i de görmekteyiz. Nef’inin Siham-ı Kaza adlı kasidesi Hicviye türünün en güzel örneklerinden bir tanesidir.

Yorum yapmak için tıkla

Bir cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Daha fazla Eğitim

Yukarı